Narciarstwo to sport, który z jednej strony daje ogromną satysfakcję, a z drugiej stawia wysokie wymagania układowi ruchu. Duże prędkości, zmienne warunki na stoku, zmęczenie oraz nagłe reakcje na nieprzewidziane sytuacje sprawiają, że ryzyko urazu jest realne, zwłaszcza u osób nieprzygotowanych fizycznie do sezonu.
Wbrew pozorom większość kontuzji narciarskich nie wynika z jednego pechowego upadku. Znacznie częściej są efektem połączenia zmęczenia, braku kontroli ruchu, przeciążeń i ograniczonej zdolności tkanek do radzenia sobie z obciążeniem. Poniżej omawiam najczęstsze urazy, ich typowe objawy oraz kierunki leczenia i rehabilitacji.
Skręcenie stawu skokowego
Skręcenie stawu skokowego to jeden z częstszych urazów u narciarzy rekreacyjnych. Najczęściej dochodzi do niego w wyniku nagłego wykręcenia stopy, np. przy niekontrolowanym lądowaniu po skoku, zahaczeniu nartą o nierówność terenu lub utracie równowagi podczas skrętu.
Objawy obejmują obrzęk w okolicy kostki, ból nasilający się przy obciążaniu oraz ograniczenie zakresu ruchu. Często pojawia się również zasinienie, które narasta w ciągu kolejnych godzin po urazie.
Postępowanie zależy od stopnia uszkodzenia więzadeł. W łagodniejszych przypadkach kluczowe jest wczesne zmniejszenie obrzęku, stopniowe przywracanie ruchu i obciążenia oraz ćwiczenia poprawiające stabilizację stawu. W cięższych urazach, gdy pojawia się wyraźna niestabilność, czasowo stosuje się ortezę, a w rzadkich przypadkach rozważa leczenie operacyjne. Niezależnie od stopnia urazu, rehabilitacja powinna skupiać się na odbudowie kontroli ruchu, aby zmniejszyć ryzyko kolejnych skręceń.
Złamania kości piszczelowej i strzałkowej
Złamania podudzia należą do poważniejszych urazów narciarskich i występują najczęściej przy upadkach z większą prędkością lub w trudnym terenie. Szczególnie narażone są osoby jeżdżące poza przygotowanymi trasami oraz narciarze tracący kontrolę pod koniec dnia, gdy pojawia się zmęczenie.
Typowe objawy to silny ból, brak możliwości obciążenia kończyny, obrzęk oraz często widoczna deformacja nogi. W takich przypadkach konieczna jest pilna konsultacja lekarska.
Leczenie zazwyczaj wymaga unieruchomienia, a często również interwencji chirurgicznej. Po zakończeniu leczenia operacyjnego kluczowe znaczenie ma długotrwała rehabilitacja, której celem jest stopniowe przywracanie siły, zakresu ruchu oraz tolerancji na obciążenie.
Urazy stawu kolanowego u narciarzy
Staw kolanowy jest szczególnie narażony na urazy podczas jazdy na nartach. Mechanizmy skrętne przy ustabilizowanej stopie, nagłe wyhamowania oraz upadki do tyłu znacząco zwiększają ryzyko kontuzji więzadeł i łąkotek.
Najczęściej dochodzi do uszkodzeń:
- więzadła krzyżowego przedniego (ACL),
- więzadła pobocznego piszczelowego (MCL),
- więzadła pobocznego strzałkowego (LCL),
- więzadła krzyżowego tylnego (PCL),
- łąkotek.
Zerwanie więzadła krzyżowego przedniego (ACL)
Uszkodzenie ACL to jeden z najczęstszych i najbardziej znanych urazów narciarskich. Dochodzi do niego zwykle podczas gwałtownego skrętu kolana przy ustabilizowanej stopie lub przy lądowaniu na wyprostowanej nodze.
Objawy obejmują nagły ból, często słyszalne lub odczuwalne „strzyknięcie”, szybkie narastanie obrzęku oraz uczucie niestabilności kolana, określane jako „uciekanie” stawu.
Leczenie zależy od poziomu aktywności i oczekiwań osoby po urazie. U części pacjentów możliwe jest leczenie zachowawcze oparte na rehabilitacji, szczególnie jeśli nie planują powrotu do sportów wymagających dynamicznych skrętów. W innych przypadkach, zwłaszcza przy utrzymującej się niestabilności, rozważa się rekonstrukcję ACL. Niezależnie od metody leczenia, rehabilitacja odgrywa kluczową rolę w powrocie do sprawności.
Uszkodzenie więzadła pobocznego piszczelowego (MCL)
MCL najczęściej ulega uszkodzeniu w wyniku uderzenia w boczną część kolana lub nadmiernego odchylenia podudzia na zewnątrz. Objawy to ból po wewnętrznej stronie kolana, tkliwość oraz obrzęk.
W większości przypadków leczenie jest zachowawcze i obejmuje kontrolę obciążenia, ćwiczenia wzmacniające oraz stopniowy powrót do aktywności. Operacja jest konieczna rzadko.
Uszkodzenia LCL i PCL
Urazy więzadła pobocznego strzałkowego (LCL) oraz więzadła krzyżowego tylnego (PCL) występują rzadziej, ale mogą pojawić się przy silnych urazach, np. przy bezpośrednim uderzeniu w kolano lub gwałtownym przeproście. Objawy obejmują ból, uczucie niestabilności oraz trudności w kontroli ruchu. Leczenie dobierane jest indywidualnie i często obejmuje długotrwałą rehabilitację.
Uszkodzenie łąkotki
Uszkodzenia łąkotki pojawiają się najczęściej przy ruchach skrętnych w obciążeniu. Objawiają się bólem, obrzękiem, uczuciem blokowania kolana lub przeskakiwania w stawie.
Lżejsze uszkodzenia można leczyć zachowawczo, skupiając się na rehabilitacji. W przypadku poważniejszych zmian konieczna bywa artroskopia, po której kluczowy jest dobrze zaplanowany powrót do ruchu.
Zwichnięcie stawu barkowego
Zwichnięcie barku najczęściej występuje po upadku na wyprostowaną rękę. Objawia się silnym bólem, deformacją stawu oraz brakiem możliwości poruszania ramieniem.
Po nastawieniu stawu dalsze leczenie zależy od tego, czy jest to pierwszy uraz oraz czy doszło do dodatkowych uszkodzeń. W większości przypadków fizjoterapia pozwala na pełny powrót do sprawności. Przy nawracających zwichnięciach lub uszkodzeniach struktur stabilizujących bark rozważa się leczenie operacyjne.
Ból pleców a jazda na nartach
Ból pleców to częsta dolegliwość u narciarzy, zwłaszcza u osób rozpoczynających sezon bez przygotowania. Długotrwała pozycja pochylona, skręty tułowia oraz zmęczenie mogą prowadzić do przeciążeń odcinka lędźwiowego i piersiowego.
Profilaktyka obejmuje wzmacnianie mięśni stabilizujących kręgosłup, poprawę kontroli ruchu oraz pracę nad techniką jazdy. Równie ważna jest regeneracja po dniu na stoku oraz reagowanie na pierwsze sygnały przeciążenia.
O bólu pleców więcej możeszy poczytać w tym artykule.
Jak zmniejszyć ryzyko urazów na stoku
Odpowiednie przygotowanie do sezonu ma ogromne znaczenie. Trening siłowy, ćwiczenia równowagi i poprawa kontroli ruchu zwiększają zdolność organizmu do radzenia sobie z obciążeniem. Rozgrzewka przed jazdą, dopasowanie sprzętu oraz dostosowanie tempa jazdy do zmęczenia również odgrywają istotną rolę.
Co warto zapamiętać
Urazy narciarskie rzadko są dziełem przypadku. Najczęściej wynikają z braku przygotowania, zmęczenia i niewystarczającej kontroli ruchu. Świadome podejście do treningu, regeneracji i rehabilitacji pozwala nie tylko szybciej wrócić na stok, ale też znacząco zmniejszyć ryzyko kolejnych kontuzji.
Jeśli chciałbyś rozpocząć trening medyczny lub trening personalny w Zielonkach, żeby zadbać o swoje zdrowie i bezpieczeństwo podczas jazdy na stoku zapraszamy do rezerwacji wizyty.